Zwoele Zeus

DE OPMERKELIJKE VERSIERTACTIEKEN VAN EEN OPPERGOD

Eén van de grootste players OOIT is zonder twijfel de oppergod Zeus (a.k.a. Jupiter*). Zijn versiertrucs zijn legendarisch, wreed of buitengewoon onsmakelijk, maar altijd effectief. Hieronder volgt een kleine greep uit het liefdesleven (nou ja, lustleven) van Zeus. Van een adelaar als wingman, tot een algehele geslachtsverandering, niets was te gek in de klassieke oudheid! Oh en had ik al gezegd dat de beste man ondertussen gewoon getrouwd was met Hera (a.k.a. Juno*), zijn zus…

Bosmonstertje

In de gedaante van de satyr (een soort boswezen) verleidde Zeus de prachtige prinses Antiope. Volgens de geruchten was deze gemeenschap niet geheel vrijwillig, en dat kun je het Antiope ook niet kwalijk nemen. Van een klein harig mannetje met bokkenpootjes wordt namelijk geen enkele vrouw blij.

De Haarlemse meester Hendrick Goltzius (1558 – 1617), schilderde hoe een creepy Zeus (in de gestalte van een satyr) de naakte Antiope bespiedt, terwijl zij vrolijk haar melk in de rondte spuit (tja, soms is kunst gewoon een beetje vreemd…).

Hendrick Goltzius, 'Jupiter en Antiope', 1616, olieverf op doek, 100 x 133 cm, Louvre, Parijs. Foto: Wikimedia Commons.

Hendrick Goltzius, ‘Jupiter en Antiope’, 1616, olieverf op doek, 100 x 133 cm, Louvre, Parijs. Foto: Wikimedia Commons.

Gouden regen

Een orakel voorspelde aan de koning van Argos dat hij vermoord zou worden door zijn kleinzoon. Zijn oplossing: hij sloot zijn dochter Danaë op in een toren. Hierbij had hij echter geen rekening gehouden met de vindingrijkheid van opper-flirt Zeus. Deze wist namelijk in de vorm van een gouden regen in de schoot van Danaë af te dalen (als je begrijpt wat ik bedoel 😉 ) en zij kreeg een zoon, de halfgod Perseus.

Om het hele verhaal af te maken: Perseus bleek een  geboren held (hij doodde onder andere Medusa, vloog rondjes op het gevleugelde paard Pegasus en overwon een zeemonster) en besloot vrede te sluiten met zijn grootvader. Ironisch genoeg vermoordde hij tijdens dit tripje per ongeluk zijn opa tijdens een wedstrijdje discuswerpen. Oeps…

Jan Gossaert, Danae, 1527, 114 × 95 cm, Alte Pinakothek, München. Foto: Wikimedia Commons.

Jan Gossaert, Danae, 1527, 114 × 95 cm, Alte Pinakothek, München. Foto: Wikimedia Commons.

Een leugen als een koe

Om Europa te veroveren (een meisje, niet het continent), veranderde Zeus zichzelf in een witte koe. De nietsvermoedende Europa klom om de rug van het dier, waarop het beest in het water sprong en de rest van het verhaal laat zich waarschijnlijk wel raden. Vreemd genoeg wordt de roof (of verkachting) van Europa vaak behoorlijk feestelijk verbeeld, zoals op dit schilderij van de Franse schilder Noël-Nicolas Coypel (1690 – 1734).

Noël-Nicolas Coypel, 'De verkrachting van Europa', 1727, olieverf op doek, Philadelphia Museum of Art. Foto: Wikimedia Commons.

Noël-Nicolas Coypel, ‘De verkrachting van Europa’, 1727, olieverf op doek, Philadelphia Museum of Art. Foto: Wikimedia Commons.

Op de vrouw af

Callisto was een nimf in het gevolg van Artemis. Een groep vrouwelijke geheelonthouders, wonende in de diepe wouden van de klassieke oudheid is natuurlijk vragen om problemen. Zeus liet namelijk zijn oog vallen op de beeldschone Callisto en vermomde zich als Artemis (pikant detail: Artemis, of Diana, is de buitenechtelijke dochter van Zeus uit een andere affaire). De nietsvermoedende Callisto liet zich meelokken en liep recht in de ‘armen’ van Zeus, waar zij haar maagdelijkheid (geheel onvrijwillig) verloor.

Voor de oplettende kijkers: Rubens (1577 – 1640) verraadt de ware identiteit van Callisto’s belager (of belaagster, ik ben even in de war): de adelaar op de achtergrond is namelijk een symbool voor Zeus.

Peter Paul Rubens, Jupiter en Callisto, 1613, olieverf op paneel, 126.5 × 187 cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel.

Peter Paul Rubens, Jupiter en Callisto, 1613, olieverf op paneel, 126.5 × 187 cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel.

Mannenliefde

Uiteraard werd diezelfde adelaar ook ingezet tijdens een van de vele veroveringen. Zeus had niet enkel oog voor vrouwelijk schoon, maar hij hield ook van een jongeman op zijn tijd. Zodoende kan de prins Ganymedes aan dit lijstje van merkwaardige veroveringen worden toegevoegd. Zeus roofde het prinsje in de gestalte van een adelaar en nam hem mee naar de Olympus (de mythische berg waar de goden de eeuwigheid doorbrengen, als ze op aarde geen gekke versiertrucs uithalen tenminste). Hier werd Ganymedes wijnschenker van de goden, hoewel ik vermoed dat hij soms wat extra ‘klusjes’ te vervullen kreeg.

Hoe het ook zij, de roof van Ganymedes is EPISCH vereeuwigd door Rembrandt (1606/07 – 1669). Ganymedes is hier geen heldhaftige  jongeman die zich zomaar laat meevoeren, maar een huilende baby die plasje van angst doet. Ja ja lieve mensen, Rembrandt is zoveel meer dan enkel die pompeuze Nachtwacht!

    Rembrandt, 'De roof van Ganymedes', 1635, olieverf op doek, 177 x 129 cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden.

Rembrandt, ‘De roof van Ganymedes’, 1635, olieverf op doek, 177 x 129 cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden

Hoe lust jij je eitje…

En we blijven nog even bij de vogels. Nadat Zeus een blauwtje had gelopen (het overkomt dus inderdaad de besten) bij de beeldschone Leda, besloot hij van tactiek, en uiterlijk, te veranderen. In de gestalte van een zwaan wist hij zijn doel toch te bereiken en, om het verhaal nog vreemder te maken, legde de arme Leda vervolgens een nestje eieren waaruit haar kinderen werden geboren (Helena, ja die van Troye, CastorPollux en Clytemnestra, deze laatste is waarschijnlijk geen zoon van Zeus, maar van Leda’s echtgenoot).

Uiteraard levert deze opmerkelijke mythe wonderlijke beelden op in de kunst. Zoals deze wonderlijke sculptuur van de Italiaanse beeldhouwer Bartolomeo Ammanati (1511 – 1592).

Bartolomeo Ammanati, 'Leda en de zwaan', ca. 1540, marmer, hoogte 50 cm, Museo Nazionale del Bargello, Florence.

Bartolomeo Ammanati, ‘Leda en de zwaan’, ca. 1540, marmer, hoogte 50 cm, Museo Nazionale del Bargello, Florence.

Dubbelganger

Alcmene was getrouwd met Amphitryon, op voorwaarde dat hij de moord op haar broeders zou wreken. Vanwege deze queeste was de echtgenoot een tijdje van huis en Zeus zag zijn kans schoon. In de gedaante van Amphitryon wist hij drie dagen en drie nachten met Alcmene door te brengen (en in deze tijd zaten ze dus niet braaf te scrabbelen). Opmerkelijk detail: Alcmene kreeg een tweeling Heracles (de zoon van Zeus) en Iphikles (de zoon van Amphitryon).

Eerlijkheid duur het langst, of toch niet?

Zeus heeft echter niet al zijn vrouwelijke veroveringen voorgelogen. De priesteres Semele wist het hart van de oppergod te winnen toen zij in zijn naam een koe offerde en vervolgens een bad nam in de rivier om het bloed van zich af te spoelen. De jaloerse Hera (de echtgenote van Zeus), verzon echter een list en ze liet Semele aan de identiteit van haar geliefde. Daarop vroeg Semele aan Zeus om haar te bewijzen dat hij daadwerkelijk de god was en ze liet hem beloven dat hij zich in volle glorie aan haar zou vertonen (dus in vol goddelijk ornaat, inclusief een aantal stoere bliksemstralen). Omdat Zeus, ondanks alle leugens, toch een man van zijn woord bleek te zijn, verscheen hij in al zijn goddelijke glans aan zijn geliefde. Helaas was zij als sterveling niet bestand tegen zoveel goddelijke uitstraling en ze werd door de goddelijke vlammen verslonden. Eerlijkheid duurt dus niet altijd het langst…

Bernard Picart, Semele bezwijkt bij het zien van Zeus, 1673-1733, gravure. Foto: Greek Mythology Link.

Bernard Picart, Semele bezwijkt bij het zien van Zeus, 1673-1733, gravure. Foto: Greek Mythology Link.

Zeus was dus een ware vrouwenverslinder en met zijn vindingrijke versiertrucs wist hij menig vrouw (al dan niet vrijwillig)voor zich te winnen en vele buitenechtelijke kinderen te verwekken. Echter, er blijkt één ding groter te zijn dan het mannelijke libido, en dat is de vrouwelijke wraakzucht. Hera was namelijk niet gecharmeerd van de escapades van haar man en haar zoete wraak overtreft alle versiertrucjes van haar man.

Wordt vervolgd… 🙂

Tip voor de liefhebbers van oudheidkundige gossip: op deze website zijn alle scharrels van Zeus in kaart gebracht (en dat zijn er nogal wat!). In één oogopslag zie je all minnaressen, verwekte kinderen en historische bronnen. Plus als op een naam klikt krijg je wat basis info.

* Jupiter en Juno zijn de Romeinse namen van de Goden. Alvast mijn oprechte excuses als ik in deze post, ondanks zorgvuldige afwegingen, Romeinse en Griekse namen heb verward.

Advertenties

2 thoughts on “Zwoele Zeus

  1. Pingback: Koningsdag | Een Koud Kunstje

  2. Pingback: A-B-C-D(ierendag) | Een Koud Kunstje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s