Uhm… leeuw?

DE FANTASIERIJKE VERBEELDING VAN EEN EXOTISCH ROOFDIER

Vorige week, tijdens een excursie in het Frans Hals Museum, ontdekte ik een leuke verrassing op de achterzijde van een altaarstuk. Hoewel de voorkant van het Ecce homo-triptiek* door Maarten van Heemskerck al bijzonder vermakelijke elementen bevat, werkte de achterzijde echt op mijn lachspieren. Hier zag ik namelijk een bijzonder menselijke leeuw, alsof hij zo uit The Wizard of Oz was komen dansen. Door de menselijke ogen en neus is het net een geschminkte acteur! Deze wonderlijke leeuw staat niet op zichzelf. In de kunst zijn vele vreemde leeuwtjes te vinden, van miniatuur wezentjes tot halve mensen. Hieronder een kleine compilatie.

Maerten van Heemskerck,  Ecce homo-triptiek, 1559/60, Frans Hals Museum, Haarlem. Foto: auteur.

Maerten van Heemskerck,
Ecce homo-triptiek, 1559/60, Frans Hals Museum, Haarlem. Foto: auteur.

Leeuwendeel

Allereerst even terug naar het schilderij van Van Heemskerck. De leeuw op het zijluik van het Ecce homo-triptiek is afgebeeld met de profeet Daniël. In het oude testament wordt beschreven dat de Babylonische koning Darius niet zo blij was met de godsdienstige Daniël, die weigerde tot de Babylonische goden te bidden. Voor straf werd Daniël in de leeuwenkuil gegooid, als lekker tussendoortje voor de hongerige dieren (tja, zo ging dat in de oudheid). De profeet werd echter niet verscheurd, hij had immers God aan zijn kant. De leeuwen begroetten hem als trouwe honden en deden geen kwaad. Na dit geweldige Godswonder mocht Daniël uit de kuil en kwam dit alles toch nog tot een goed einde. (Voor de liefhebbers: het echte Bijbelverhaal lees je terug in Daniël  6: 2-29.)

Het wonder van Daniël met de leeuwen is veelvuldig afgebeeld in de kunst. Uiteraard meerdere malen met wonderlijke leeuwtjes:

Daniel en zijn, uhm, leeuwen?

Daniël en zijn, uhm, leeuwen? (Klik op de afbeelding voor een vergroting)

  1. Lachende Leeuwtjes. Daniel in de leeuwenkuil, ca. 1400, fresco, kerk in Tristed (Denemarken). Foto: the-orb.net.
  2. Lekker puh! Daniel in de leeuwenkuil, ca. 1030, Sta. Maria Maggiore, Pavia. Foto: historyforkids.org.
  3. Wat doen die leeuwen nu?! Daniel, Kathedraal van Amiens. Foto: medievalart.org.uk.
  4. Zeeleeuwtjes? Daniel in de leeuwenkuil, Beatus handschrift van St. Sever, Paris Biblioteque Nationale, 11de eeuw. Foto: aesthetics-l.blogspot.nl
  5. Doe de handstand. Kerk van het Heilige Kruis van Aghtamar (Armenië), c. 915-921. Foto: aesthetics-l.blogspot.nl

Vrienden voor het leven

Niet alleen Daniel wordt afgebeeld met een leeuw, maar ook de kerkvader Hiëronymus van Stridon. Deze heilige had eens een doorn uit de poot van een leeuw getrokken en sindsdien waren de twee onafscheidelijk.

Hiëronymus is dan ook te herkennen aan zijn trouwe leeuw. Soms moet je even goed zoeken, maar het dier is (bijna) altijd aanwezig. Daarnaast is Hiëronymus zelf meestal goed herkenbaar aan de rode kardinaalshoed (een soort van grote zonnehoed) en een bijpassend rood kleed. In het museum moet je even je ogen goed openhouden, maar het leeuwtje maakt over het algemeen de zoektocht meer dan waard, kijk maar mee:

Een bonte verzameling leeuwtjes

Een bonte verzameling leeuwtjes

  1. Schimmig leeuwtje. Antonello da Messina, Hiëronymus in zijn studeerkamer (detail), c. 1475. Foto: Wikimedia Commons.
  2. Bad hair day. Albrecht Dürer, De Heilige Hiëronymus in de wildernis (detail), 1494 – 1498. Foto: Rijksmuseum.nl.
  3. Waar is zijn lijf? Hiëronymus (detail),  Bibliothèque de Genève, Getijdenboek Ms. lat. 33, Getijdenboek, derde kwart 15de  eeuw. Foto: jothelibrarian.tumblr.com.
  4. De mini leeuw (ideaal als huisdier). Meester van Spes Nostra, Memorietafel (detail), ca.1500. Foto: Rijksmuseum.
  5. Evil mastermind. Antonio da Fabriano II, Hiëronymus in zijn studeerkamer (detail), 1451. Foto: Wikimedia Commons.
  6. Rookt hij nu een sigaret? Hiëronymus (detail), Baltimore, Walters Art Museum, MS W 805, f. 1r, 1507. Foto: readingmedievalbooks.wordpress.com
  7. Poedel leeuwtje. Hiëronymus (detail),  Bibliothèque de Genève, Getijdenboek Ms. lat. 33, Getijdenboek, derde kwart 15de  eeuw. Foto: jothelibrarian.tumblr.com.

Hoewel deze leeuwen soms behoorlijk vermakelijk zijn, is het niet helemaal eerlijk om de kunstenaars zomaar uit te lachen. De meesten hadden namelijk nog nooit een leeuw gezien en moesten zich behelpen met verhalen of afbeeldingen van anderen (fouten werden dus gewoon doorgegeven, zoals bij de wonderlijke ideeën over de beer). Daarnaast was het vaak niet de bedoeling om een realistische leeuw te tonen, maar om het Bijbelverhaal te vertellen. De leeuw was slechts een element binnen het geheel of een attribuut ter herkenning van de heilige.

Zo, na deze keurige nuance kunnen we weer genieten van deze heerlijk onhandige leeuwtjes!

Kijktip: bekijk ook eens de achterzijde van een altaarstuk. Je moet je soms een beetje onhandig staan, maar soms ontdek je geweldige dingen! (Pas alsjeblieft wel op dat je niet per ongeluk met je hoofd het werk van de muur stoot).

Kijktip: bekijk ook eens de achterzijde van een altaarstuk. Je moet je soms een beetje onhandig staan, maar soms ontdek je geweldige dingen! (Pas alsjeblieft wel op dat je niet per ongeluk met je hoofd het werk van de muur stoot).

* Christus werd, na zijn geseling en vernedering (zoals de doornenkroon), door Pontius Pilatus (de slechterik in het verhaal) getoond aan het volk. Hierbij zou Pilatus de legendarische woorden ‘Ecce Homo’ geroepen hebben, ‘Zie de mens’ (Lezen: Johannes 19:5). Als je in de kunst een gebonden Christus ziet met wonden en een doornekroon, dan is dat over het algemeen een Ecce Homo voorstelling.

Advertenties

5 thoughts on “Uhm… leeuw?

  1. Pingback: Vies: muskus | Een Koud Kunstje

  2. Pingback: A-B-C-D(ierendag) | Een Koud Kunstje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s